Το Sanda (散打· sǎndǎ) αποτελεί, μαζί με το Taolu, έναν από τους δύο βασικούς αγωνιστικούς κλάδους του σύγχρονου Γουσού. Πρόκειται για σύστημα ελεύθερης μάχης πλήρους επαφής, το οποίο διαμορφώθηκε μέσα από την επιλογή και την τυποποίηση τεχνικών των παραδοσιακών κινεζικών πολεμικών τεχνών.
Το αγωνιστικό του περιεχόμενο συνδυάζει:
- γροθιές,
- λακτίσματα,
- σαρώματα,
- ανατροπές,
- αρπαγές μικρής διάρκειας,
- τεχνικές όρθιας πάλης και ρίψεων.
Σε αντίθεση με το Taolu, όπου αξιολογείται η παρουσίαση μιας προσχεδιασμένης ρουτίνας, στο Sanda ο αθλητής εφαρμόζει τις τεχνικές του απέναντι σε έναν ενεργό αντίπαλο, μέσα σε καθορισμένο αγωνιστικό πλαίσιο.
Ονομασία και σημασία
Η λέξη Sanda αποτελείται από τους χαρακτήρες:
- 散 (sǎn): ελεύθερος, μη προκαθορισμένος ή αποδεσμευμένος
- 打 (dǎ): χτυπώ ή μάχομαι
Η ονομασία μπορεί επομένως να αποδοθεί ως «ελεύθερη μάχη» ή «μη προσχεδιασμένη αναμέτρηση».
Κατά τα πρώτα στάδια της σύγχρονης ανάπτυξής του, το αγώνισμα ήταν ευρύτερα γνωστό ως Sanshou (散手· sǎnshǒu), δηλαδή «ελεύθερα χέρια». Οι όροι Sanda και Sanshou έχουν συγγενική σημασία και χρησιμοποιήθηκαν για μεγάλο διάστημα παράλληλα. Σήμερα η ονομασία Sanda επικρατεί στους κανονισμούς και στις διοργανώσεις της Διεθνούς Ομοσπονδίας Γουσού —International Wushu Federation, IWUF.
Ιστορική εξέλιξη
1978–1979 — Έναρξη της πειραματικής ανάπτυξης
Η συστηματική ανάπτυξη του σύγχρονου Sanda ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Το 1978 συγκροτήθηκαν ερευνητικές ομάδες με σκοπό τη μελέτη των παραδοσιακών μεθόδων μάχης και τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου αγωνιστικού συστήματος άοπλης αναμέτρησης.
Τον Μάρτιο του 1979 η Κρατική Επιτροπή Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού της Κίνας ενέταξε το Sanshou στα πειραματικά αγωνίσματα. Την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκαν δοκιμαστικές επιδείξεις στο πλαίσιο των 4ων Εθνικών Αγώνων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στο Πεκίνο.
Κατά την πειραματική αυτή περίοδο εξετάστηκαν:
- οι επιτρεπόμενες και απαγορευμένες τεχνικές,
- ο απαραίτητος προστατευτικός εξοπλισμός,
- η διάρκεια των αγώνων,
- η διαίρεση των αθλητών σε κατηγορίες βάρους,
- οι μέθοδοι βαθμολόγησης και διαιτησίας.
1981 — Αγώνες επίδειξης
Το 1981 πραγματοποιήθηκαν νέοι αγώνες επίδειξης στην επαρχία Λιαονίνγκ, με τη συμμετοχή αθλητών από τα Ινστιτούτα Φυσικής Αγωγής του Πεκίνου και της Γουχάν.
Οι αναμετρήσεις αυτές χρησιμοποιήθηκαν για την πρακτική αξιολόγηση των υπό διαμόρφωση κανονισμών και για τη μελέτη της αποτελεσματικότητας των μέτρων ασφαλείας.
1982 — Πρώτο ολοκληρωμένο σχέδιο κανονισμών
Το 1982 πραγματοποιήθηκε στο Πεκίνο σεμινάριο σχετικά με τους εθνικούς κανονισμούς του Sanshou. Διαμορφώθηκε ένα πρώτο ολοκληρωμένο σχέδιο κανόνων, καθορίστηκαν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι επιτρεπόμενες τεχνικές και δημιουργήθηκαν εννέα κατηγορίες βάρους.
Κατά τα επόμενα χρόνια οι κανονισμοί δοκιμάστηκαν και αναθεωρήθηκαν μέσα από εθνικούς αγώνες, επιδείξεις και διοργανώσεις πειραματικού χαρακτήρα.
1988 — Τυποποίηση της αγωνιστικής πλατφόρμας
Το 1988 παρουσιάστηκε η τυποποιημένη αγωνιστική πλατφόρμα του Sanshou, γνωστή ως Leitai (擂台· lèitái).
Η χρήση μιας υπερυψωμένης πλατφόρμας χωρίς σχοινιά παρέπεμπε στις ιστορικές κινεζικές αναμετρήσεις πάνω σε Leitai. Στη σύγχρονη αγωνιστική εκδοχή, όμως, η πλατφόρμα συνδυάστηκε με προστατευτικό εξοπλισμό, περιμετρικά στρώματα ασφαλείας και αυστηρούς κανονισμούς.
1989–1990 — Επίσημη εθνική καθιέρωση
Το 1989 πραγματοποιήθηκε στη Γιτσούν της επαρχίας Τζιανγκσί το πρώτο επίσημο εθνικό πρωτάθλημα Wushu Sanshou.
Το 1990 δημοσιεύθηκαν πληρέστεροι κανονισμοί αγώνων και πρότυπα τεχνικής κατάταξης των αθλητών. Με τις εξελίξεις αυτές ολοκληρώθηκε η πρώτη περίοδος θεσμικής διαμόρφωσης του αθλήματος στην Κίνα.
Το Sanshou παρουσιάστηκε επίσης κατά τους 11ους Ασιατικούς Αγώνες του Πεκίνου το 1990, συμβάλλοντας στη διεθνή προβολή του. Ως επίσημο αγώνισμα μεταλλίων των Ασιατικών Αγώνων εντάχθηκε αργότερα, το 1998.
1991 — Ένταξη στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Γουσού
Το ανδρικό Sanshou συμπεριλήφθηκε στο πρόγραμμα του 1ου Παγκόσμιου Πρωταθλήματος Γουσού, το οποίο πραγματοποιήθηκε το 1991 στο Πεκίνο.
Έκτοτε καθιερώθηκε ως ένας από τους δύο βασικούς κλάδους των Παγκόσμιων Πρωταθλημάτων της IWUF, μαζί με το Taolu.
2003–2004 — Διεθνής καθιέρωση του γυναικείου Sanda
Στο 7ο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Γουσού, το οποίο διεξήχθη το 2003 στο Μακάο, προστέθηκαν για πρώτη φορά κατηγορίες Sanda γυναικών.
Το γυναικείο Sanda συμπεριλήφθηκε επίσης στο 2ο Παγκόσμιο Κύπελλο Sanshou, το οποίο πραγματοποιήθηκε το 2004 στην Γκουανγκτζόου. Η εξέλιξη αυτή ολοκλήρωσε τη διεθνή επέκταση του αγωνίσματος και στις γυναικείες κατηγορίες.
Τεχνικό περιεχόμενο
Το Sanda συνδυάζει τεχνικές κρούσης και όρθιας πάλης. Οι αθλητές μπορούν να χρησιμοποιούν γροθιές, λακτίσματα, σαρώματα, ανατροπές και ρίψεις, σύμφωνα με τους περιορισμούς των εκάστοτε κανονισμών.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι η συνεχής μετάβαση ανάμεσα σε τρεις βασικές αποστάσεις:
- την απόσταση των λακτισμάτων,
- την απόσταση των γροθιών,
- την κοντινή απόσταση των αρπαγών και των ρίψεων.
Η παρατεταμένη πάλη και η μάχη στο έδαφος δεν αποτελούν μέρος του αγωνίσματος. Οι αρπαγές επιτρέπονται μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα, προκειμένου να εκτελεστεί άμεσα μια ανατροπή ή ρίψη.
Επιτρεπόμενες και απαγορευμένες περιοχές
Οι βασικές επιτρεπόμενες περιοχές επίθεσης είναι:
- το κεφάλι,
- ο κορμός,
- οι μηροί και τα πόδια, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς.
Απαγορεύονται, μεταξύ άλλων:
- τα χτυπήματα στον αυχένα και στο πίσω μέρος του κεφαλιού,
- τα χτυπήματα στον λαιμό,
- τα χτυπήματα στα γεννητικά όργανα,
- οι επιθέσεις στις αρθρώσεις αντίθετα προς τη φυσιολογική φορά τους,
- τα χτυπήματα με το κεφάλι, τον αγκώνα ή το γόνατο,
- η επίθεση σε αντίπαλο που βρίσκεται πεσμένος στο έδαφος.
Οι ακριβείς περιορισμοί μπορεί να διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικιακή κατηγορία και τους ειδικούς κανονισμούς της διοργάνωσης.
Αγωνιστικός χώρος — Leitai
Οι αγώνες Sanda διεξάγονται επάνω σε υπερυψωμένη τετράγωνη πλατφόρμα χωρίς σχοινιά, γνωστή ως Leitai (擂台· lèitái).
Σύμφωνα με τις προδιαγραφές της IWUF, η αγωνιστική επιφάνεια έχει:
- μήκος 8 μέτρα,
- πλάτος 8 μέτρα,
- ύψος 80 εκατοστά.
Η επιφάνεια αποτελείται από σταθερό πλαίσιο, επάνω στο οποίο τοποθετείται ξύλινη βάση, στρώση αφρώδους υλικού και ειδικό αντιολισθητικό κάλυμμα. Τα όρια της πλατφόρμας σημειώνονται με γραμμές, ενώ κοντά στις άκρες υπάρχει προειδοποιητική ζώνη που βοηθά τους αθλητές να αντιλαμβάνονται τη θέση τους.
Γύρω από το Leitai τοποθετείται προστατευτική ζώνη από αφρώδη στρώματα, πλάτους 2 μέτρων και ύψους 30 εκατοστών. Σκοπός της είναι να περιορίζει τον κίνδυνο τραυματισμού όταν ένας αθλητής πέσει ή εκτοπιστεί από την πλατφόρμα.
Η απουσία σχοινιών αποτελεί σημαντικό τακτικό χαρακτηριστικό του αγωνίσματος. Ο αθλητής πρέπει να ελέγχει όχι μόνο τον αντίπαλο αλλά και τη θέση του επάνω στην πλατφόρμα, καθώς η έξοδος από το Leitai δίνει βαθμούς στον αντίπαλο.
Εκτός από το παραδοσιακό υπερυψωμένο Leitai, σε αναπτυξιακές, περιφερειακές και ερασιτεχνικές διοργανώσεις χρησιμοποιείται και επίπεδη αγωνιστική επιφάνεια από ειδικά αφρώδη στρώματα, χωρίς ξύλινη βάση ή υπερύψωση. Η επιφάνεια αυτή μειώνει τον κίνδυνο πτώσης από ύψος και χρησιμοποιείται κυρίως στο Light Sanda/Qingda, στις μικρότερες ηλικίες και σε αγώνες χαμηλότερων κατηγοριών. Δεν αποτελεί, ωστόσο, νέα επίσημη αντικατάσταση του υπερυψωμένου Leitai στις διεθνείς διοργανώσεις υψηλού επιπέδου της IWUF.
Προστατευτικός εξοπλισμός
Οι αθλητές φορούν εγκεκριμένο προστατευτικό εξοπλισμό, ο οποίος περιλαμβάνει:
- γάντια πυγμαχίας,
- προστατευτικό κεφαλής,
- προστατευτικό θώρακα,
- προστατευτική μασέλα,
- προστατευτικό γεννητικών οργάνων.
Οι δύο αθλητές αγωνίζονται με διαφορετικά χρώματα, συνήθως κόκκινο και μπλε, ώστε να διακρίνονται εύκολα από τους κριτές και το κοινό.
Το βάρος των γαντιών και ο ακριβής προστατευτικός εξοπλισμός καθορίζονται από την ηλικία, το φύλο, την κατηγορία βάρους και τους ισχύοντες κανονισμούς της διοργάνωσης.
Light Sanda και Sanda
Το Light Sanda, γνωστό και ως Qingda (轻打· qīngdǎ), αποτελεί μορφή ελεγχόμενης ελαφριάς επαφής: τα χτυπήματα πρέπει να εκτελούνται με ελεγχόμενη δύναμη και το νοκάουτ δεν αποτελεί επιδιωκόμενο τρόπο νίκης. Αντίθετα, το κανονικό Sanda (散打· sǎndǎ) είναι αγώνισμα πλήρους επαφής, στο οποίο επιτρέπονται ισχυρότερα χτυπήματα και η αναμέτρηση μπορεί να ολοκληρωθεί με νοκάουτ. Σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες Sanda, οι αθλητές αγωνίζονται στις κατηγορίες παίδων 12–14 ετών, νέων 15–17 ετών και ενηλίκων 18–40 ετών. Στο ευρωπαϊκό σύστημα Light Sanda/Qingda η συμμετοχή αρχίζει από την ηλικία των 7 ετών, με κατηγορίες 7–14, 15–17 και 18–35 ετών. Επειδή, όμως, το Light Sanda δεν διαθέτει ενιαία παγκόσμια ηλικιακά όρια, ορισμένες εθνικές ομοσπονδίες επιτρέπουν τη συμμετοχή ενηλίκων έως 40 ή ακόμη και 50 ετών.
Διάρκεια του αγώνα
Ένας αγώνας Sanda αποτελείται κατά κανόνα από έως τρεις γύρους. Στις κατηγορίες ενηλίκων κάθε γύρος διαρκεί δύο λεπτά και ακολουθεί διάλειμμα ενός λεπτού.
Νικητής αναδεικνύεται ο αθλητής που θα κερδίσει πρώτος δύο γύρους. Επομένως, εάν ένας αθλητής κερδίσει τους δύο πρώτους γύρους, δεν πραγματοποιείται τρίτος.
Ο αγώνας μπορεί επίσης να ολοκληρωθεί με:
- νοκάουτ,
- τεχνικό νοκάουτ,
- αδυναμία συνέχισης λόγω τραυματισμού,
- αποκλεισμό,
- εγκατάλειψη,
- μεγάλη τεχνική ή βαθμολογική υπεροχή, όπου αυτό προβλέπεται από τους κανονισμούς.
Σύστημα βαθμολόγησης
Οι βαθμοί απονέμονται ανάλογα με το είδος, την καθαρότητα και την αποτελεσματικότητα της τεχνικής.
Η βαθμολόγηση επιβραβεύει ιδιαίτερα:
- τα καθαρά λακτίσματα στον κορμό ή στο κεφάλι,
- τις αποτελεσματικές γροθιές,
- τις σαρώσεις και τις ανατροπές,
- τις ρίψεις κατά τις οποίες ο επιτιθέμενος παραμένει όρθιος,
- την έξοδο του αντιπάλου από την αγωνιστική πλατφόρμα.
Μια καθαρή ρίψη έχει μεγαλύτερη αξία όταν ο αθλητής που την εκτελεί παραμένει όρθιος. Αντίθετα, η βαθμολογική της αξία μειώνεται όταν πέφτουν και οι δύο αθλητές. Η απώλεια ισορροπίας, η πτώση και η έξοδος από το Leitai μπορούν επίσης να επηρεάσουν αποφασιστικά το αποτέλεσμα ενός γύρου.
Παράλληλα, επιβάλλονται ποινές για απαγορευμένες επιθέσεις, παθητικότητα, αντικανονικές αρπαγές, καθυστέρηση του αγώνα ή αντιαθλητική συμπεριφορά.
Κατηγορίες βάρους
Οι αθλητές του Sanda αγωνίζονται σε κατηγορίες βάρους, ώστε οι αναμετρήσεις να διεξάγονται μεταξύ αντιπάλων παρόμοιας σωματικής μάζας.
Ο αριθμός και τα όρια των κατηγοριών δεν είναι πάντοτε ίδια σε όλες τις διοργανώσεις. Καθορίζονται από:
- την ηλικιακή ομάδα,
- το φύλο,
- το επίπεδο της διοργάνωσης,
- τους κανονισμούς της IWUF ή της αντίστοιχης εθνικής ομοσπονδίας.
Για τον λόγο αυτό, οι κατηγορίες βάρους πρέπει να αναφέρονται πάντοτε σε συνάρτηση με τη συγκεκριμένη έκδοση των αγωνιστικών κανονισμών.
Η ιδιαίτερη ταυτότητα του Sanda
Το σύγχρονο Sanda αποτελεί την αθλητική εξέλιξη των παλαιότερων κινεζικών αγώνων ελεύθερης μάχης και των αναμετρήσεων επάνω σε Leitai. Οι σύγχρονοι κανονισμοί, οι κατηγορίες βάρους και ο προστατευτικός εξοπλισμός μειώνουν την πιθανότητα σοβαρών τραυματισμών και επιτρέπουν την αντικειμενικότερη αξιολόγηση των αθλητών.
Το Sanda διακρίνεται από άλλα μαχητικά αθλήματα λόγω του συνδυασμού χτυπημάτων και όρθιας πάλης. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι γρήγορες ρίψεις, οι σαρώσεις, ο έλεγχος της ισορροπίας και η τακτική εκτόπιση του αντιπάλου από την πλατφόρμα.
Πολλές σχολές κινεζικών πολεμικών τεχνών χρησιμοποιούν σήμερα την προπόνηση Sanda ως μέθοδο ανάπτυξης της φυσικής κατάστασης, της μαχητικής αντίληψης, του χρονισμού, της διαχείρισης της απόστασης και της πρακτικής εφαρμογής τεχνικών απέναντι σε ενεργό αντίπαλο.
Μαζί, το Taolu και το Sanda εκφράζουν τους δύο συμπληρωματικούς προσανατολισμούς του σύγχρονου αγωνιστικού Γουσού: το Taolu την τυποποιημένη παρουσίαση και αξιολόγηση της τεχνικής, και το Sanda την εφαρμογή της σε ελεύθερη αγωνιστική αναμέτρηση.
